SİGORTASIZ ÇALIŞTIRMANIN VEYA EKSİK BİLDİRİMLERİN SGK TARAFINDAN TESPİTİ

Ülkemizde çalışma hayatındaki sorunların başında sigortasız işçi çalıştırma ya da sigortalı çalışmanın eksik bildirilmesi gelmektedir. Hizmet bildirimlerindeki bu sorun çalışmaların hiç bildirilmemesi, günlerin eksik bildirilmesi ya da prime esas kazancın eksik gösterilmesi şeklinde söz konusu olabilmektedir.

TÜİK verilerine göre 2015 yılında Ülkemizdeki kayıt dışı işçi çalıştırma oranı % 32 oranındadır. Görüldüğü üzere kaçak işçi istihdam oranı oldukça yüksektir. Yaklaşık üç işçiden biri kayıt dışı olarak çalıştırılmaktadır.

Söz konusu kayıt dışılık nedeniyle işçiler; analık, iş kazası, hastalık ve meslek hastalığı sigortasından yararlanamayabilmektedir. Sigorta primleri yatmayan işçi ileriye dönük olarak da zarar görmektedir. Şöyle ki; uzun vadede emekli(yaşlılık) aylığından, malûllük aylığından yararlanamamaktadır. Hatta sigortalının vefatı halinde, sigortalının hak sahibi konumundaki eşi, çocukları ve ana-babası dahi gerekli olan gün ve sigortalılık yılı dolmadığı için ölüm aylığından(dul-yetim aylığı) yararlanamamaktadır.

Kayıt dışı istihdam nedeniyle devlet de zarar görmektedir. Bu durum nedeniyle vergi ve prim kaybı ortaya çıkmakta ve bu da sosyal güvenlik ve bütçe açıklarına sebep olmaktadır. Sosyal güvenlik sisteminde aktif-pasif dengesi bozulmakta ve sistem tıkanmaktadır. Bu durum daha sonraki dönemde de gelir elde etmeyen vatandaşlara yönelik yapılacak primsiz ödemeleri arttırmaktadır(“Kayıt Dışılığın Olumsuz Sonuçları”, www.sgk.gov.tr).

Kural olarak hizmet akdine dayalı olarak çalışanların sigorta bildirimleri işverenleri tarafından yapılmaktadır. Ancak 5510 s. Kanunun konuya ilişkin maddesinde sigortalıların, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde, sigortalı olarak çalışmaya başladıklarını Kuruma bildirecekleri belirtilmiştir. Ancak, yine ilgili maddede sigortalının kendini bildirmemesinin, sigortalı aleyhine delil teşkil etmeyeceği belirtilmiştir(5510 s. Kanun “Sigortalı bildirimi ve tescili” başlıklı 8 inci maddesi).

İşte hizmet akdine dayalı olarak çalışan bir kişinin hizmetinin bildirilmemesi halinde söz konusu hizmetlerin tespiti için iki yol ortaya çıkmaktadır. Buna göre; ilgili hizmetlerin SGK tarafından yapılan denetim ve kontroller yoluyla tespiti ya da sigortalının SGK`ya bildirilmeyen veya eksik bildirilen hizmetlerinin hizmet tespit davası yoluyla tespiti söz konusu olmaktadır. Bu yazımızda SGK tarafından denetim ve kontrol esnasında yapılan hizmet tespiti konusu üzerinde duracağız.

SGK tarafından prim belgelerinin resen düzenlenebilmesi için sigortalının çalışmasına karşın işveren tarafından bildirimi yapılmamış olması ya da eksik bildirim yapılmış olması ile bu durumun Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları tarafından tespiti gerekmektedir.

Kurumun denetim ve kontrol ile görevli memurları ise Kurum müfettişleri ve sosyal güvenlik kontrol memurlarıdır.

Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz(5510 s. Kanun md. 86).

Ancak bu tespite ilişkin süre sınırlaması söz konusudur. Buna göre; Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca işyerinde fiilen yapılan tespitlerden ve kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden kayıt ve belgelere dayanmaksızın çalıştığı belirlendiği halde, hizmetlerinin veya prime esas kazançlarının Kuruma bildirilmediği anlaşılan veya eksik bildirildiği tespit edilen sigortalıların geriye yönelik hizmetlerinin veya prime esas kazançlarının, en fazla tespitin yapıldığı tarihten geriye yönelik bir yıllık süreye ilişkin kısmı dikkate alınır(5510 s. Kanun md. 86).

Bu durumda örneğin 10 yıldır sigortasız olarak çalışan bir işçinin çalışması yapılan denetim sırasında tespit edilirse bu durumda işçinin tespit tarihinden geriye dönük 1 yıla kadarki hizmetleri SGK tarafından kayıt altına alınacaktır. Bundan önceki döneme ilişkin hizmetlerinin de tespitini isteyen bir işçi;ancak açacağı hizmet tespiti davası yoluyla söz konusu 1 yıllık hizmetlerinden önceki döneme ilişkin hizmetlerinin tespitini sağlayacaktır.

www.gurselavukatlik.com

Av. Erdoğan KAYA